در اطراف سويس سبزى و زراعت و اشجارى نديدم . در بعضى باغچه‌هاى خانه - هاى شهر پاره‌اى درختهاى جنگلى و نخلهاى كوچك ديده شد ، گويا هيچ نوع زراعت و ميوه در شهر ندارد . در قراء كوهستان دو سه فرسخى هندوانهء خوب به عمل مىآيد كه درشت و شيرين و فراوان و ارزان است و از اينجا به مصر و جده مىبرند . شنيدم سابقا سويس آبادتر از اين بوده . از وقتى كه قنال سويس باز شد پرت - سعيد كه متصل به قنال است آباد و بندرگاه گرديد و اين از رونق افتاد . و از سويس تا مصر بدون معطلى به راه‌آهن ، شش ساعت است و همه روزه كالسكه در رفت‌وآمد است . قنسولگرى و اتباع ايران و در سويس هفت هشت نفر ايرانى الاصل هستند . و از جانب دولت عليهء ايران هم شخص تاجرى است موسوم به احمد افندى كه پدرش از تجار معروف و اعيان سويس بوده و خودش هم صاحب ملك و مال است ، و از دولت ايران و نمسه و برزيل سمت وكالت دارد . و سه علم در پشت بام خانه‌اش در سه روز مىزند . و از تبعهء اين سه دولت [ اگر ] كارى داشته باشند به او رجوع مىكنند . و آدم با كفايت مسلطى است . و اينجا هم باز مرسوم است كه حجاج تذكرهء خود را قول بكشند . حجاج رومى را كارگذار عثمانى تذكره‌اشان را صحه مىگذارد ، و تذكرهء حجاج ايرانى را كارگذار و وكيل ايران صحه مىگذارد . و هر تذكره را يك مجيدى و نيم كه قريب هشت هزار دينار باشد مىگيرد . قرنطينه و يكى از عقبات حجاج در سويس اين است كه حكيم‌باشى از جانب خديو در آنجاست بايد نوشتهء صحت به دست حجاج بدهد . و به جهت حق القلم اين نوشته هر نفرى سه قروش ساق و ده پاره كه قريب يك قران ايران است ، مىگيرد . اما لازم نيست كه هر حاجى را حكيم‌باشى ببيند ، مقصود گرفتن وجه است . يك نفر مىرود و پول مىبرد و نوشتهء صحت بيست نفر يا ده نفر را مىگيرد . حركت از بندر سوئز روز جمعهء نه و شنبهء ده و يكشنبهء يازده در سويس اترق و صبح دوشنبهء دوازده شهر ذيقعده اسباب و اموال خودمان را برداشته ابتدا به درب گمركخانه كه محوطه [ اى ] در كنار درياست